Rosyjska · 9 min czytania
Wasylisa w chacie Baby Jagi
W opowieści pojawiają się śmierć rodzica, okrucieństwo w rodzinie, groźby zjedzenia, czaszki oraz magiczna śmierć macochy i przyrodnich sióstr. Zgony opisano krótko, bez drastycznych szczegółów.
Dar od matki
Wasylisa miała osiem lat, gdy jej matka ciężko zachorowała. Przed śmiercią dała córce małą laleczkę i pobłogosławiła ją. Wasylisa miała zawsze nosić lalkę przy sobie i nikomu o niej nie mówić. W trudnej chwili mogła poczęstować ją odrobiną jedzenia i poprosić o pomoc. Dziewczynka starannie ukryła prezent.
Ojciec ożenił się później z wdową, która miała dwie córki. Wszystkie trzy źle traktowały Wasylisę, obarczały ją najcięższą pracą i niemal nie pozwalały odpoczywać. Dziewczynka odkładała dla laleczki kawałeczki własnego jedzenia. Kiedy domownicy zasypiali, wyjmowała ją, opowiadała o swoich troskach i słuchała słów pocieszenia. Rano praca była już wykonana.
Mijały lata i Wasylisa dorosła. Gdy ojciec wyjechał w interesach, macocha przeniosła się z córkami i pasierbicą do domu przy lesie. Gdzieś wśród drzew mieszkała Baba Jaga. Macocha często wysyłała Wasylisę do lasu, licząc, że wiedźma ją schwyta. Laleczka jednak zawsze pomagała jej bezpiecznie wrócić.
Wyprawa po ogień
Pewnego wieczoru macocha zostawiła młode kobiety przy robótce z jedną świecą. Jedna z jej córek umyślnie ją zgasiła. Teraz, oznajmiły siostry, ktoś musi przynieść ogień od Baby Jagi. Wypchnęły Wasylisę za drzwi. Nakarmiła laleczkę, opowiedziała jej o wszystkim i ruszyła w drogę, mając obiecaną pomoc.
Szła przez całą noc. Minął ją jeździec ubrany na biało, dosiadający białego konia, i zaczęło świtać. Potem przejechał czerwony jeździec na czerwonym koniu, a słońce wzeszło. Wasylisa wędrowała dalej. Wieczorem, gdy zbliżała się do polany, przemknął obok niej czarny jeździec i zapadła noc.
Wokół chaty stał płot z kości. Na nim tkwiły czaszki, których oczy oświetlały polanę. Wkrótce przybyła Baba Jaga w moździerzu. Odpychała się tłuczkiem, a miotłą zacierała ślady. Od razu zauważyła Wasylisę. Młoda kobieta wyjaśniła, że macocha wysłała ją z prośbą o ogień.
Dwa dni pracy
Baba Jaga zgodziła się dać jej ogień, ale najpierw kazała na niego zapracować. Nazajutrz Wasylisa miała posprzątać dom i podwórze, ugotować posiłek i przebrać pszenicę, usuwając wszystkie obce nasiona. Jeśli nie podoła, Baba Jaga ją zje. Tej nocy Wasylisa nakarmiła laleczkę i zapłakała nad czekającymi ją zadaniami.
Laleczka poleciła jej się położyć. Do rana prawie wszystko było gotowe; Wasylisie zostało tylko przygotowanie posiłku. Po powrocie Baba Jaga nie znalazła żadnego uchybienia. Przywołała służbę, a wtedy pojawiły się trzy pary rąk i zabrały pszenicę. Wasylisa patrzyła, nie odzywając się ani słowem.
Na drugi dzień Baba Jaga dołożyła kolejne zadanie: oddzielić mak od zmieszanej z nim ziemi. Laleczka znowu pomogła i wszystko było gotowe na czas. Tajemnicze ręce zabrały nasiona, by wytłoczyć z nich olej. Wieczorem, gdy praca była skończona, Baba Jaga pozwoliła Wasylisie zadawać pytania.
Czaszka, która świeci
Wasylisa zapytała o trzech jeźdźców. Biały był jasnym dniem Baby Jagi, czerwony jej słońcem, a czarny ciemną nocą. Chciała zapytać także o ręce, lecz przypomniała sobie przestrogę wiedźmy: czasem lepiej nie wiedzieć zbyt wiele. Zamilkła. Wtedy Baba Jaga spytała, jak poradziła sobie z całą pracą.
Wasylisa odpowiedziała, że pomogło jej błogosławieństwo matki. Baba Jaga nie chciała mieć pod dachem nikogo błogosławionego i czym prędzej ją wypędziła. Dotrzymała jednak obietnicy. Zdjęła z płotu świecącą czaszkę, osadziła ją na kiju i wręczyła Wasylisie. Jej oczy rozjaśniały drogę między drzewami.
W pobliżu domu Wasylisa chciała wyrzucić czaszkę, ale ta przemówiła i kazała nieść się dalej. Macocha i jej córki ucieszyły się z ognia: wszystkie płomienie, które próbowały rozpalić, gasły. W domu wzrok czaszki dosięgał ich, gdziekolwiek się chowały. Do rana wszystkie trzy zginęły. Tylko Wasylisie nic się nie stało.
Płótno i mała laleczka
Wasylisa zakopała czaszkę, zamknęła dom i poszła do miasta. Życzliwa starsza kobieta przyjęła ją pod swój dach. Aby czymś zająć ręce, Wasylisa poprosiła o len i uprzędła z niego niezwykle cienką nić. Laleczka pomogła jej zdobyć krosno. Powstało na nim tak delikatne płótno, że gospodyni postanowiła zanieść je carowi.
Car zachwycił się tkaniną, lecz nikt nie chciał podjąć się jej szycia. Wasylisa potrafiła to zrobić. Uszyła dwanaście koszul, a gdy trafiły do cara, zapragnął poznać kobietę, która je wykonała. Zakochał się w niej i wzięli ślub. Ojciec Wasylisy wrócił z podróży i zamieszkał razem z nimi.
Do pałacu sprowadziła się także starsza kobieta. Wasylisa opuściła dom przy lesie, ale nie zapomniała o otrzymanej pomocy. Małą laleczkę od matki zachowała przy sobie do końca życia, zgodnie z obietnicą złożoną jeszcze w dzieciństwie.
O tej wersji
Wasylisa Piękna, rosyjska baśń ze zbioru Aleksandra Afanasjewa
Ta wersja opiera się na przekładzie baśni Afanasjewa autorstwa Nathana Haskella Dole’a. Zachowuje dwa dni pracy, postacie jeźdźców i zakończenie z ogniem czaszki. Wątek tkania i ślubu został skrócony; Wasylisa jest już wtedy dorosła. Opisy otoczenia i przejścia między scenami powstały na potrzeby tej opowieści.
Nota wersji
Redakcja tekstu: 30 września 2026. Opracowanie i tłumaczenia powstały w Codex, z uwzględnieniem wskazanego źródła. Nie deklarujemy niezależnej recenzji specjalisty ani rodzimych użytkowników języków.
Źródła
Na tych źródłach opiera się opowieść. Jej tekst powstał dla Mythic Dream.
- Vasilisa the Beauty — Traditional; translated by Nathan Haskell Dole, The Russian Fairy Book (Wikisource scan-backed edition)
Angielska wersja opisuje lalkę, trzech jeźdźców, zadania, błogosławieństwo matki, ogień czaszki i późniejszą pracę tkacką Wasylisy.
- Василиса Прекрасная, tale 104 — Collected by Alexander Afanasyev, Народные русские сказки (Russian Wikisource)
Rosyjska baśń ze zbioru Afanasjewa, wykorzystana do sprawdzenia kolejności zdarzeń bez łączenia jej z innymi opowieściami o Babie Jadze.